Torpor ve Yaz Uykusu : Kış Uykusunun Bilinmeyen Kardeşleri

Kış uykusu, torpor ve yaz uykusu… Hayvanların zorlu doğa koşullarında hayatta kalabilmek için kullandıkları 3 etkileyici strateji. Aralarından en iyi bilineni kış uykusu olsa da torpor ve yaz uykusu da hayatta kalma savaşında son derece önemli olan 2 yöntemdir.

Kış uykusu nedir başlıklı yazımızda kış uykusunun ne olduğunu, hayvanlarda nasıl değişimlerin gözlemlendiğini, kış uykusuna yatan hayvanların hangileri olduğunu ayrıntılı bir şekilde incelemiştik. Bu yazımızda kış uykusu kadar bilinmeyen ama en az onun kadar önemli olan 2 kavramı ele alacağız. Torpor ve yaz uykusu…

TORPOR

Torpor, kış uykusu ile oldukça yakın benzerlikler gösteren uyku benzeri bir durumdur. Tıpkı kış uykusunda olduğu gibi torpor durumunda da hayvanların vücutlarındaki fizyolojik aktiviteler önemli ölçüde yavaşlar ve bu sayede hayvanlar zorlu iklim koşullarında enerji tasarrufu yaparak hayatta kalma şanslarını arttırırlar. Torpor durumunda da tıpkı kış uykusunda olduğu gibi hayvanların vücutlarında bazı fizyolojik değişiklikler görülür. Metabolizma yavaşlar, vücut ısısı düşer, kalp atışları yavaşlar. Torpor bu yönüyle uyku hali ile de benzerlik gösterir. Her iki durumda da vücut aktivitelerinde kısa süreli azalma görülür ancak torpor durumunda çıkmak uyanmak gibi değildir, bir anda olmaz. Hayvanların torpor halinden çıkmak için daha uzun zamana ihtiyaçları vardır.

Torpor ile kış uykusu arasındaki en önemli fark süredir. Kış uykusu haftalarca hatta aylarca sürebilir. Hayvanlar kış uykusuna yatmadan önce bir hazırlık dönemi geçirirler. Torpor ise kış uykusuna kıyasla oldukça kısa sürelidir ve öncesinde hazırlık yapmayı gerektirmez. Torpor zorlu hava koşulları karşısında hayvanların verdiği istemsiz bir tepkidir. Bazı hayvanlar torpor durumuna sadece birkaç saatliğine bile girebilirler.

.

Torpor Ne Zaman Görülür?

Hayvanlar eğer hava çok soğuksa ya da hareket etmelerini sağlayacak kadar yeterli besin bulamıyorlarsa torpor durumuna geçerler. Metabolizmanın yavaşlamasıyla birlikte hayvanların beden ısıları da dramatik ölçüde düşer. Bazı canlıların vücut ısıları 38 °C’den 18 °C’ye kadar düşebilir. Küçük vücutlu hayvanlarda vücut ısısındaki bu değişim çok daha yüksek olabilir. Kalp atış hızı ile nefes alıp verme de yavaşlar.

Torpor belirli bir iklimde yaşayan canlılara özgü bir hayatta kalma stratejisi değildir. Tüm iklimlerde görülebilir. Bir canlının ne zaman torpor durumuna gireceği ve ne kadar süre ile kalacağı ise çevre şartları ve yiyecek miktarına göre değişkenlik gösterir. Torpor ve yaz uykusu farklı canlılarda aynı zamanlarda gözlemlenebilir.

Torpor genellikle sıcakkanlı omurgalı hayvanlarda, özellikle de memeliler ve kuşlarda görülür. ( Hayvanların sınıflandırılmasıyla ilgili daha çok şey öğrenmek için bu yazımıza göz atabilirsiniz). Nokturnal hayvanlar torpor durumuna gündüz vakti girerken; diürnal hayvanlar ise genellikle geceleri torpor durumuna geçerler.

Torpor Hangi Canlılarda Görülür?

Torpor yarasalarda, sincaplarda, fındık farelerinde günlük yiyecek sıkıntısı yaşadıkları zamanlarda görülür. Ayrıca gün içinde çok fazla enerji harcayan sinek kuşları enerji tasarrufu yapmak amacıyla gece boyu torpor halinde kalırlar. Yılanlar ve kertenkeleler de kışın soğuk havalardan korunmak için torpor benzeri bir duruma geçerler, buna brumasyon denir.

YAZ UYKUSU

Yaz uykusu diğer adıyla estivasyon kış uykusuna benzer bir süreçtir. Yaz uykusu sıcak yaz günlerinde ya da kurak mevsimlerde hayvanların enerjilerini korumalarını sağlayan uyku benzeri bir süreçtir. Tıpkı kış uykusunda olduğu gibi yaz uykusu sırasında da metabolizma yavaşlar. Yaz uykusuna yatan canlılar gerektiğinde hızlıca yaz uykusundan çıkabilirler. Hem omurgalı canlılar hem de omurgasız canlılar sıcak ve kurak havalardan korunmak için yaz uykusuna yatar. Torpor ve yaz uykusu ile kış uykusu arasındaki önemli farklardan biri süredir. Torpor ve yaz uykusu, kış uykusuna göre daha kısa sürelidir.

Yaz Uykusuna Yatan Hayvanlar

Omurgasızlar: Bu sınıfa ait bazı türler yaz uykusuna yatmak için bitkilere tırmanırlar ya da gölgelik alanlara giderler. Bu hayvanlar genellikle tarlalarda, çalılık ve ormanlık alanlarda görülürler. Bu dönemde su kaybını en aza indirmek için bazı salyangoz türleri özel bir madde salgılar, bu salgılanan madde sayesinde içeriye çok az oksijen girişine izin verecek şekilde kabuklarını mühürlerler.

Uğur böcekleri, sivrisinekler, kış karıncaları, güveler gibi hayvanların yazın çok sıcak günlerinde aktivite seviyeleri azalır.

Omurgalılar: Sürüngenler, amfibiler, balıklar ve memeli hayvanlar arasında yaz uykusuna yatan canlı sayısı oldukça fazladır. Sürüngenler ve amfibiler genellikle daha serin olan yer altında yaz uykusuna yatarlar. Senegal Balçık Balığı yaz uykusuna yatan balıklara örnektir. Yaz uykusu memeli hayvanlar arasında sıkça gözlemlenmese de bazı kirpi ve lemur türlerinin yaz uykusuna yattığı bilinmektedir.

Kış uykusu, torpor ve yaz uykusu

Kaynakça

https://www.discoverwildlife.com/animal-facts/torpor-vs-hibernation-sleep

https://www.worldatlas.com/articles/what-is-estivation-animals-that-estivate.html

https://www.birdspot.co.uk/bird-brain/do-birds-hibernate

https://www.discoverwildlife.com/animal-facts/what-is-hibernation