Kuzey Kutbu ve Güney Kutbu dünyanın iki ucunda bulunan birbirlerine tamamen zıt bölgelerdir. Her iki bölge de hemen hemen aynı büyüklüktedir ve buz ile kaplıdır ancak bu benzerlikler sizi yanıltmasın! Dünyanın bu iki zıt ucu aslında birbirlerinden çok farklı. Gelin Kuzey Kutbu ve Güney Kutbu arasındaki şaşırtıcı farklara birlikte bakalım.
1. Kuzey Kutbu ve Güney Kutbu: Kıta mı Yoksa Deniz mi?
Güney Kutbu ya da diğer adıyla Antarktika okyanusla çevrili bir kara parçasıyken, Kuzey Kutbu ya da daha az bilinen adıyla Arktik Bölgesi kara parçalarıyla çevrili bir okyanustur.
Güney Kutbu dünyanın en güneyinde bulunan kıtadır ve büyüklük bakımından da 5. sıradadır. Antarktika kıtası geniş buzullardan ve 3 büyük sıradağdan oluşur. Bu dağların neredeyse tamamı buzla kaplıdır ve kıtayı çevreleyen Güney Okyanusu Antarktika’yı dünyanın geri kalanından soyutlar. Antarktika’nın %98’si buzla kaplıdır ayrıca dünyadaki içilebilir tatlı suyun yaklaşık %70’i de burada buz formunda bulunur.
Arktik bölgesi ya da bilinen adıyla Kuzey Kutbu ise dünyanın en kuzeyinde bulunur. Kuzey Kutbu, Antarktika’nın aksine tek bir kara parçası değildir. Bu bölge Arktik Okyanusunu ve çevresindeki kara alanlarını içerir. Arktik Okyanusu dünyanın en küçük ve en sığ okyanusudur. Okyanusun yüzeyi büyük ölçüde yüzen buzlarla kaplıdır, bu buzların büyüklüğü mevsimlere göre değişiklik göstermektedir. Arktik bölgesinin çevresinde kara parçalarının bulunduğundan bahsetmiştik. Arktik kuşağı olarak da bilinen ve Arktik Okyanusuna sınırı olan 8 ülke: Norveç, İsveç, Finlandiya, Kanada, İzlanda, Grönland, Rusya ve Amerika’dır.
Kuzey Kutup Bölgesi’nin Rusya, Avrupa ve Kuzey Amerika tarafından çevrelenmiş olması bu bölgeye yolculuk etmeyi mümkün kılıyor. Güney Kutbu’nu ziyaret etmek de mümkün olsa da, bu yolculuğun daha maliyetli ve uzun olacağı, aynı zamanda Kuzey Kutbu’yla kıyaslandığında daha tehlikeli olacağını unutmamak gerekir.
2. Kuzey Kutbu ve Güney Kutbu: Hangisi Daha Soğuk?
Kuzey Kutbu ve Güney Kutbu buzla kaplıdır ve direkt güneş ışıklarını çok az alan bu iki bölge de aşırı derecede soğuktur. Her iki kutup bölgesi de soğuk olmasına karşın Antarktika, Kuzey Kutbu’na göre çok daha soğuktur. Antarktika kıtası dünyadaki en soğuk ve en rüzgarlı kıtadır. Kuzey Kutup Bölgesi’ne göre çok daha soğuk olmasının başlıca nedeni Antarktika’nın kalın bir buz tabakasıyla kaplı yüksek bir kıta olması; Kuzey Kutup Bölgesi’nin ise okyanus akıntıları ve kendisini çevreleyen kara parçalarının olmasıdır.
Dünya üzerinde ölçülen en düşük sıcaklık da Antarktika’da kayıtlara geçmiştir. 1983 yılında yapılan ölçümde termometreler -89.2 °C göstermiştir
İki kutup bölgesi de birbirlerinin tam zıttı oldukları için aynı anda farklı mevsimleri yaşarlar. Birinde yaz mevsimi yaşanırken diğeri kışı yaşar.
- Mevsimler: Her iki bölgede de 6 ay gündüz, 6 ay gece yaşanır.
Kuzey Kutbu’nda 21 Mart tarihinde güneş doğar ve 23 Eylül’e kadar hiç batmaz. Bu sürede 24 saat boyunca güneş ışıkları vardır. 23 Eylül’den 21 Mart’a kadar olan sürede de 6 ay gece yaşanır ve güneş hiç doğmaz. Zifiri karanlık her yere hâkim olur.
Güney Kutbu’nda ise durum tam tersidir. 21 Mart’ta güneş batar ve zifiri karanlık 23 Eylül’e kadar devam eder. 23 Eylül’den 21 Mart’a kadar geçen sürede de 24 saat güneş ışığı görülür ve bölge yaz mevsimini yaşar.
Kışın sıcaklık Kuzey Kutbu’nda -40 °C dereceye kadar düşerken Güney Kutbu’nda -80 °C dereceye kadar düşmektedir. Yazın ise Kuzey Kutbu 0 °C dereceye kadar ısınırken Güney Kutbu’nda -30 °C dereceler görülür.
Her iki bölgede de bahar çok kısadır ve genel olarak kutup bölgelerinde bizim alışkın olduğumuz şekilde mevsimler görülmez, mevsimler daha çok güneş ışıklarının süresi ve soğukluk derecesiyle ölçülür.
3. Kuzey Kutbu ve Güney Kutbu: Vahşi Yaşam
Dondurucu soğuklar ve güneş ışığı olmadan geçen uzun günler dünyanın bu iki uç noktasında, Kuzey Kutbu ve Güney Kutbu’nda, canlı yaşamını kısıtlasa da bu çetin koşullara uyum sağlamış hayvan ve bitki türleri de vardır. Antarktika kıtasının yaban hayatı çoğunlukla su altında iken Kuzey Kutup Bölgesi’nde daha fazla sayıda kara hayvanı yaşamaktadır.
Güney Kutbu ile kıyaslandığında Kuzey Kutup Bölgesi çok daha fazla sayıda canlı türüne ev sahipliği yapmaktadır. Kuzey Kutup Bölgesi’nde yaklaşık 75 farklı hayvan türü bulunur. Bu canlılara örnek olarak kutup ayıları, foklar, morslar, kutup tilkileri, kutup tavşanları, ren geyikleri, misk öküzleri, kar kazları, gökdoğanlar, mavi balina ve kambur balina gibi balina türleri, narvallar, orkalar ve Grönland köpekbalığı sayılabilir.
Antarktika kıtasının yaban hayatı ise daha çok deniz canlıları, kuşlar ve hepimizin çok iyi bildiği penguenlerden oluşmaktadır. Kıtada sıkça rastlanan hayvanlar penguenler, balinalar, foklar, Antarktika krili, tüp burunlu kuşlar (petrels), albatroslar, karabataklar olarak sayılabilir.
Penguenler ve Kutup Ayıları
Penguenler sadece Güney Kutup Bölgesi’nde bulunurlar. Kutup ayılarının da evi olan Kuzey Kutbu’nda penguenler görülmez; işte bu nedenle kutup ayıları ve penguenler asla karşılaşmazlar.
Bilinen 18 penguen türünden 8’i Güney Kutbu’nda ve çevresindeki adalarda yaşamaktadır. Penguenleri karada avlayacak hiçbir avcı hayvan yoktur bu nedenle Güney Kutbu penguenler için son derece uygun bir yaşam alanı sunar. Penguenler denizde beslenirler, dinlenmek ve üremek için de karaya çıkarlar.
Kutup ayıları sadece Kuzey Kutbu’nda yaşarlar. En sevdikleri yiyecek fok balıklarıdır. Kutup ayıları doğada ortalama 15-25 yıl arasında yaşarlar. Peki, kutup ayıları da tıpkı diğer ayılar gibi kış uykusuna yatar mı? Kutup ayıları hakkındaki en büyük efsane kış uykusuna yatmalarıdır ancak kutup ayıları kış uykusuna yatmazlar. Üstelik kış mevsimi onlar için en iyi avlanma dönemidir. Sadece hamile kutup ayıları karın içinde kendilerine bir sığınak kazarlar ve uzun bir süre hiçbir şey yemeden ve içmeden burada beklerler ancak bu bir kış uykusu değildir. Kış uykusu hakkında detaylı bilgi için bu yazımızı okuyabilirsiniz. Kış uykusu kadar bilinmeyen ancak en az onun kadar ilginç olan yaz uykusu ve torpor yazımıza da göz atmayı unutmayın!
4.Kutuplarda Bitki Örtüsü
Kuzey Kutbu ve Güney Kutbu bitki çeşitliliği bakımından karşılaştırıldığında aralarında ciddi bir fark olduğu görülecektir. Güney Kutbu’nda geniş bir alana yayılan buz tabakası bitkilerin yetişmesi için ihtiyaç duydukları toprağa yer bırakmaz. Bu nedenle Güney Kutbu’nda bilinen sadece 2 tür çiçekli bitki bulunmaktadır. Kıtada bunun dışında çok sayıda liken, yosun ve ciğer otu türleri de bulunmaktadır. Bu bitkiler çok soğuk ve kuru hava şartlarında hayatta kalacak şekilde evrimleşmişlerdir.
Kuzey Kutup Bölgesi’nde ise hem iklim hem de yer şekilleri bakımından oldukça çeşitlidir bu nedenle bitki örtüsü de güneydeki komşusuna göre bir hayli çeşitlidir. Bu bölgede yaklaşık olarak 1700 farklı bitki türü bulunmaktadır.
Kutuplarda neden ağaç yetişmez?
Birbirlerinden çok farklı özelliklere sahip olsalar da dünyanın bu iki uç noktasının ortak bir noktası vardır. Kutuplarda ağaç bulunmaz. Kuzey Kutbu için 65 derece kuzey enleminden itibaren ağaçsız alanlar başlarken Güney Kutbu için 55 derece güney enleminden itibaren ağaçsız bölgeler başlar. Bunun nedeni toprağın donmuş halde olması ve hiç çözülmemesi ile uzun ve karanlık kış aylarının ağaçların büyümesi için gerekli ışığı, ısıyı ve besini sağlayamamasıdır.
5. Kuzey Kutbu ve Güney Kutbu : İnsan Yerleşimi
Kuzey Kutbu ile Güney Kutbu’nun insan yerleşimi birbirlerinden tamamen farklıdır. Kuzey Kutup Bölgesi’nde yüzyıllardır yaşayan yerel halklar bulunmaktadır. Bölgede yaşayan insan sayısı toplamda 4 milyon olup en yoğun yerleşim Rusya’nın Arktik Bölgesi’nde görülür.
Antarktika kıtasında ise durum tamamen farklıdır. Buzdan oluşan bu kıtaya evim diyen hiçbir halk bulunmamaktadır. Antarktika’da kalıcı bir insan yerleşimi mümkün olmamakla birlikte her yıl oradaki bilimsel araştırma merkezlerinde çalışmalar yapmak için bölgeye giden bilim insanları vardır. Bunun dışında bölgeye turistler de gitmektedir. Kuzey Kutup Bölgesi’yle aralarındaki bir diğer fark da Antarktika’nın hiçbir ülkeye ait olmaması ve 1959 yılında imzalanan uluslararası anlaşmayla yönetilmesidir.
Tohum Deposu: Kuzey Kutup Bölge’sinde yer alan ve Norveç’e bağlı olan Svalbard adasında bulunan tohum deposunda 1.200.000’den fazla tohum saklanmaktadır. Bu tohumlar dünyanın dört bir yanından toplanmış olup herhangi bir büyük felaket durumunda tarımsal üretimin devamı için kullanması amaçlanmaktadır.
Kaynakça
https://www.sea.museum/en/article/why-the-arctic-and-antarctic-are-very-different
https://www.iexpedition.com/blog/expedition-advice/the-difference-between-antarctica-and-the-arctic
https://kerdowney.com/blog/polar-opposites-guide-to-the-arctic-and-antarctica
https://www.antarctica21.com/journal/the-arctic-vs-antarctica-10-key-differences
https://www.aurora-expeditions.com/blog/arctic-vs-antarctica
